{"id":4094,"date":"2020-11-13T12:58:55","date_gmt":"2020-11-13T10:58:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/?p=4094"},"modified":"2020-11-13T12:58:55","modified_gmt":"2020-11-13T10:58:55","slug":"wojciech-fangor-geniusz-przestrzeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wojciech-fangor-geniusz-przestrzeni\/","title":{"rendered":"Wojciech Fangor. Geniusz przestrzeni"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"

Wojciech Fangor, „Autoportret”, olej na p\u0142\u00f3tnie, 80×65 cm, galeria Touch of Art<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nazywano go ostatnim wielkim mistrzem XX wiecznej sztuki i nie ma w tym cienia przesady. Wojciech Fangor, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w Polskiej Szko\u0142y Plakatu, urodzi\u0142 si\u0119 15 listopada 1922 roku. Ju\u017c w dzieci\u0144stwie fascynuje go malarstwo. Potem ch\u0119tnie zmienia style, od socrealizmu, poprzez abstrakcjonizm i sztuk\u0119 figuratywn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Studia na warszawskiej ASP przerywa wojna. To wtedy Fangor uczy si\u0119 prywatnie u Tadeusza Pruszkowskiego i Felicjana Szcz\u0119snego Potockiego, utalentowanych artyst\u00f3w. \u201eWykszta\u0142cony przez Pruszkowskiego i Szcz\u0119snego Kowarskiego na tw\u00f3rczo\u015bci Chardina i Fragonarda, by\u0142 got\u00f3w podj\u0105\u0107 wyzwanie czasu, ale po swojemu \u2013 zgodnie z francusk\u0105 manier\u0105, a nie w duchu realizmu radzieckiego czy niemieckiego z czas\u00f3w faszyzmu\u201d. Dyplom, kt\u00f3ry malarz otrzymuje w 1946 roku u\u0142atwia mu dalsz\u0105 karier\u0119, na prze\u0142omie lat 50. i 60. Wojciech jest ju\u017c docentem. <\/p>\n\n\n\n

Nie przestaje tworzy\u0107 nowych obraz\u00f3w, a gdy w 1949 roku tworzy \u201ePostaci\u201d, jedno z najwa\u017cniejszych p\u0142\u00f3cien sztuki polskiej, jest ju\u017c uznanym artyst\u0105. Odnosi te\u017c sukcesy na mi\u0119dzynarodowych wystawach. Tylko za \u201eMatk\u0119 Koreank\u0119\u201d, najs\u0142ynniejsze dzie\u0142o z tego okresu i \u201eLenina w Poroninie\u201d, malarz otrzymuje II nagrod\u0119 w trakcie 2. Og\u00f3lnopolskiej Wystawy Plastyki w Warszawie. To nie lada wyr\u00f3\u017cnienie, tym bardziej, \u017ce niewielu tw\u00f3rc\u00f3w przed Fangorem je otrzymuje. <\/p>\n\n\n\n

W\u0142adza przychylnie patrzy na eksperymenty Wojciecha, dzi\u0119ki czemu ju\u017c dwa lata p\u00f3\u017aniej powstaje plakat do filmu Ren\u00e9 Cl\u00e9monta \u201eMury Malapagi\u201d, na sta\u0142e wpisany do kanonu Polskiej Szko\u0142y Plakatu. Du\u017co tworzy \u2013 tylko w latach 50. Wojciech Fangor wykonuje ponad 100 plakat\u00f3w, rysunki, grafiki i ilustracje do \u201e\u017bycia Warszawy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy w 1955 roku w\u0142adze proponuj\u0105 Fangorowi wykonanie fryzu zdobi\u0105cego ulice Warszawy z okazji \u015awiatowego Zjazdu M\u0142odzie\u017cy, artysta zgadza si\u0119 niemal natychmiast. \u201e(\u2026) Koniec wojny, zniszczenie Warszawy, walki ideologiczne w kulturze, socjalistyczny program odbudowy i przebudowy kraju, wszystko to by\u0142o przeciwie\u0144stwem indywidualnego i samotnego zachwytu nad sob\u0105 i swoj\u0105 sztuk\u0105. Wydawa\u0142o mi si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce jest potrzebny centralnie kierowany wysi\u0142ek odbudowy. Zarzuci\u0142em wi\u0119c malarstwo indywidualne na rzecz propagandy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Po latach artysta t\u0142umaczy co podoba\u0142o mu si\u0119 w sztuce socrealizmu: \u201eZda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce sztuka musi by\u0107 reakcj\u0105 na to, co si\u0119 dzieje teraz, \u017ce nie mo\u017ce wynika\u0107 tylko z prze\u017cywania historii albo przepowiadania przysz\u0142o\u015bci. Ten okres by\u0142 bardzo wa\u017cny. Malowa\u0142em z du\u017c\u0105 swobod\u0105 i entuzjazmem, czu\u0142em si\u0119 samodzielny, wolny od oceny opiekun\u00f3w, pedagog\u00f3w i \u015brodowiska. Jednocze\u015bnie nie mog\u0142em by\u0107 oboj\u0119tny na dramatyczne zmiany zachodz\u0105ce w Polsce (…)\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Poci\u0105ga go malarstwo wielkoformatowe. Najwi\u0119ksza praca \u201eKucie kos\u201d ukazuj\u0105ca trzech m\u0119\u017cczyzn wykuwaj\u0105cych ostrze kosy powstaje w 1954 roku, jednak dopiero po latach zostaje ods\u0142oni\u0119ta w warszawskim Muzeum Historycznym. Pow\u00f3d jest prosty. Praca nie podoba si\u0119 Stanis\u0142awowi Lorenzowi, znanemu historykowi sztuki, dyrektorowi Muzeum Narodowego. Fangor si\u0119 nie za\u0142amuje, nawi\u0105zuje kolejn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, tym razem z cenionymi architektami. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich m.in. Stanis\u0142aw Zamecznik, Oskar Hansen i Zbigniew Ichnatowicz. To w\u0142a\u015bnie oni zach\u0119c\u0105 malarza do wykorzystania przestrzeni jako jednego ze \u015brodk\u00f3w wyrazu. <\/p>\n\n\n\n

Dla Fangora to rewolucja, tym bardziej, \u017ce pod koniec lat 50. tworzy pierwsz\u0105 na \u015bwiecie instalacj\u0119 przestrzenn\u0105. \u201eStudium przestrzeni\u201d w galerii Nowa Kultura w Warszawie zdumiewa widz\u00f3w. Tylko cztery p\u0142\u00f3tna Wojciech zgadza si\u0119 zawiesi\u0107 na \u015bcianach, pozosta\u0142e ustawione na sztalugach maj\u0105 pokazywa\u0107 zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy dzie\u0142ami. W 1959 roku Wojciech wykonuje jeszcze dwie podobne instalacje. Ustawia je przed Zach\u0119t\u0105 oraz w Stedelijk Museum. <\/p>\n\n\n\n

P\u0142\u00f3tna ozdobione ko\u0142ami o niemal niewidocznych kraw\u0119dziach b\u0119d\u0105 towarzyszy\u0107 malarzowi a\u017c do lat 70. Jeden z krytyk\u00f3w: \u201eKo\u0142a artysty by\u0142y nieustannym, wielostronnym eksperymentem. Sprawdza\u0142 w nich wci\u0105\u017c w nowy spos\u00f3b efekty dzia\u0142ania jaskrawo\u015bci czy stonowanych kolor\u00f3w w ich zestawieniach, nasycenia i stopnia jasno\u015bci barwy, wielko\u015bci kr\u0119g\u00f3w, wi\u0119kszej i mniejszej szeroko\u015bci jej pasm oraz ich zag\u0119szczenie lub ascetycznej oszcz\u0119dno\u015bci i dyskrecji wyrazu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W 1961 roku Fangor wyje\u017cd\u017ca do Stan\u00f3w. Dostaje stypendium Institute for Contemporary Art w Waszyngtonie, dzi\u0119ki kt\u00f3remu rozwija skrzyd\u0142a. Mo\u017ce tworzy\u0107 co chce, jednak po trzech latach malarz wyje\u017cd\u017ca do Berlina Zachodniego, otrzymuje stypendium Ford Foundation. W po\u0142owie lat 60. malarz znowu emigruje do Ameryki. Czas dzieli mi\u0119dzy malowanie kolejnych obraz\u00f3w, a prac\u0119 na kilku uczelniach, w tym Farleigh Dickinson University, Graduate School of Design czy Cambridge. <\/p>\n\n\n\n

To wtedy tworzy cykl kilkunastu p\u0142\u00f3cien z charakterystycznymi falami i okr\u0119gami. Sztuka minimal art i op \u2013 art staje si\u0119 mu szczeg\u00f3lnie bliska. Ten czas jest dla Fangora niezwyk\u0142y tak\u017ce z innego powodu \u2013 jako jedyny artysta ma wystaw\u0119 prac w s\u0142ynnym Muzeum Guggenheima. Pokazuje 37 kompozycji, ale to nie one s\u0105 najistotniejsze. Fangor znowu jest prekursorem, mistrzem dla zagranicznych tw\u00f3rc\u00f3w. Intensywnie pracuje, a zleceniodawc\u0105 Fangora jest s\u0142ynny nowojorski Theatre Playbill za\u0142o\u017cony przez Marka Hellingera. <\/p>\n\n\n\n

Wtedy Fangor po raz kolejny zmienia styl. Malarza poci\u0105ga g\u0142\u00f3wnie malarstwo figuratywne, studia przestrzenne wn\u0119trz, \u201eobrazy w obrazach\u201d. Uwielbia cykle, a zw\u0142aszcza obrazy \u201emi\u0119dzytwarzowe\u201d i \u201etelewizyjne\u201d. Fangor: \u201ePrzez jaki\u015b czas fascynowa\u0142a mnie telewizja, w sensie medium. W tym okresie modna by\u0142a filozofia Marshalla McLuhana, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 \u00abThe medium is the message\u00bb, \u017ce w samym medium jest zawarta tre\u015b\u0107, a nie w tej anegdocie, kt\u00f3r\u0105 to medium przekazuje. Na tej podstawie robi\u0142em troch\u0119 obraz\u00f3w i rysunk\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y zwi\u0105zek z obrazem telewizyjnym\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Jak tworzy? Przede wszystkim artysta robi zdj\u0119cia ekran\u00f3w, kt\u00f3re potem odtwarza z zadziwiaj\u0105c\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105. Jego p\u0142\u00f3tna, czasem przypominaj\u0105ce plakaty pe\u0142ne monochromatycznych barw, dzi\u0119ki siatce kropek \u2013 pikseli naniesionych na nie maj\u0105 faluj\u0105c\u0105 faktur\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Lata 90. to dla Fangora czas r\u00f3wnie pracowity co poprzednie lata. R\u00f3wnocze\u015bnie pracuje nad trzema cyklami p\u0142\u00f3cien – \u201ePocztem kr\u00f3l\u00f3w polskich\u201d, \u201eWodzami Indian\u201d i \u201eKrzes\u0142ami\u201d. Wreszcie, w 1999 roku po ponad 30 latach emigracji artysta wraca do Polski. W B\u0142\u0119dowie, niedaleko Radomia tworzy now\u0105 pracowni\u0119, a tak\u017ce rozpoczyna prace nad kolejnym cyklem obraz\u00f3w, w kt\u00f3rym inspiracj\u0119 stanowi\u0105 jego dawne szkice i rysunki. Stefan Szyd\u0142owski, kurator wystawy \u201ePalimpsest\u201d: \u201e(…) Wystaw\u0119 wyr\u00f3\u017cnia nowe podej\u015bcie artysty do rysunku, kt\u00f3ry dotychczas, r\u00f3wnie\u017c w tych ostatnich obrazach Fangora, spe\u0142nia\u0142 mniej lub bardziej, ale zawsze s\u0142u\u017cebn\u0105 rol\u0119 wobec malarstwa\u201d. Wojciech Fangor zmar\u0142 25 pa\u017adziernika 2015 roku w Warszawie, pozostawiaj\u0105c po sobie tysi\u0105ce niezr\u00f3wnanych prac.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nazywano go ostatnim wielkim mistrzem XX wiecznej sztuki i nie ma w tym cienia przesady. Wojciech Fangor, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w Polskiej Szko\u0142y Plakatu, urodzi\u0142 si\u0119 15 listopada 1922 roku. Ju\u017c w dzieci\u0144stwie fascynuje go malarstwo. Potem ch\u0119tnie zmienia style, od socrealizmu, poprzez abstrakcjonizm i sztuk\u0119 figuratywn\u0105. Studia na warszawskiej ASP przerywa wojna. To wtedy Fangor…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":4095,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[97],"tags":[2201,1671,469,1539,2234,2222,2192,1523,1682,2186,2217,2182,2223,2188,2219,2193,2204,1636,906,1552,2224,359,2200,2000,1057,2220,2216,1744,240,2207,2199,1054,2198,2206,2197,1574,2227,2231,2195,2237,2229,2184,2203,1688,2209,2214,2238,2228,2185,2211,2236,1172,2232,2075,2194,2225,2235,2202,2100,2083,2208,2210,2218,2215,2213,1704,2205,1622,82,2191,2189,2230,2226,345,2221,2190,2233,2183,1160,1966,2212,2187],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4094"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4094"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4096,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4094\/revisions\/4096"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4095"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}