{"id":4083,"date":"2020-11-03T15:10:17","date_gmt":"2020-11-03T13:10:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/?p=4083"},"modified":"2020-11-03T15:10:17","modified_gmt":"2020-11-03T13:10:17","slug":"franciszek-starowieyski-artysta-budzacy-strach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/franciszek-starowieyski-artysta-budzacy-strach\/","title":{"rendered":"Franciszek Starowieyski. Artysta budz\u0105cy strach"},"content":{"rendered":"\n
\"\"

Franciszek Starowieyski, „Bez tytu\u0142u”, gwasz na kartonie, galeria Touch of Art<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Franciszek Starowieyski urodzi\u0142 si\u0119 8 lipca 1930 roku w niewielkiej miejscowo\u015bci Bratk\u00f3wka blisko Krosna. D\u0142ugo zastanawia si\u0119 nad wyborem studi\u00f3w. Marzy by zosta\u0107 konstruktorem, jednak wydarzenie z dzieci\u0144stwa, w kt\u00f3rym u\u017cywa brzydkiego s\u0142owa i dotkliwa kara od ojca, zmieniaj\u0105 te zapatrywania. <\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c nie ma odwrotu. Tym bardziej gdy w wieku o\u015bmiu lat zaczyna tworzy\u0107 samodzielne kompozycje. Wtedy te\u017c wymy\u015bla pierwszy plakat – \u201eZaj\u0105c w pogoni za Volkswagenem\u201d. P\u00f3\u017aniej stworzy ponad 300 takich dzie\u0142 i zyska miano jednego z tw\u00f3rc\u00f3w polskiej szko\u0142y plakatu.<\/p>\n\n\n\n

II wojna \u015bwiatowa. Starowieyjski wyje\u017cd\u017ca z rodzin\u0105 do \u0141aszczowa, gdzie mieszka jego stryj Stanis\u0142aw. Franciszek sp\u0119dza z dala od wojennej zawieruchy \u201eumiarkowanie sielski\u201d czas, jednak gdy nadarza si\u0119 okazja wyje\u017cd\u017ca do Krakowa. Ma cel \u2013 dosta\u0107 si\u0119 do Wy\u017cszej Szko\u0142y Sztuk Plastycznych.<\/p>\n\n\n\n

Aby rozpocz\u0105\u0107 nauk\u0119, Starowieyjski musi namalowa\u0107 dzie\u0142o, najlepiej socrealistyczne. \u201eRobotnik przechodzi w stref\u0119 szcz\u0119\u015bcia\u201d spotyka si\u0119 dobrym przyj\u0119ciem, a sam Starowieyski, tworz\u0105cy pod pseudonim Jan Byk dostaje si\u0119 do upragnionej szko\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie po sko\u0144czonym liceum trafia w szeregi ASP. Nauk\u0119 w klasie rysunku Franciszek odbywa najpierw u Wojciecha Weissa, potem Adama Marczy\u0144skiego. W Krakowie poznaje tak\u017ce Tadeusza Kantora, z kt\u00f3rym sp\u0119dza wolny czas. W trakcie jednej z imprez Starowieyski ma powiedzie\u0107, \u017ce \u201eby\u0142 sztuk\u0105, a sztuka by\u0142a w nim\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu przenosi si\u0119 do Warszawy. Z krakowskimi profesorami nie mo\u017ce si\u0119 dogada\u0107; twierdz\u0105, \u017ce tworzy zbyt wiele kobiecych akt\u00f3w i erotyk\u00f3w. Jego nauczycielem jest m.in. Micha\u0142 Bylina, ale Starowieyskiego poch\u0142ania nie tylko nauka. Anga\u017cuje si\u0119 politycznie, dostaje legitymacj\u0119 ZMP \u2013 u, ale ju\u017c na pocz\u0105tku lat 50. odchodzi z partii.<\/p>\n\n\n\n

W 1956 roku w ge\u015bcie solidarno\u015bci z W\u0119grami tworzy jeden z pierwszych plakat\u00f3w – \u201eP\u0142acz\u0105cy go\u0142\u0105bek pokoju\u201d. Zostaje w Warszawie, gdzie ma mieszkanie. To wtedy poznaje tak\u017ce scenografk\u0119 Ew\u0119 Stanny. To intensywny czas w \u017cyciu obojga. Projektuje plakaty filmowe, przypominaj\u0105ce wygl\u0105dem drzeworyty. <\/p>\n\n\n\n

\u201eCzterdziesty pierwszy\u201d, \u201eMatka\u201d, \u201ePoemat pedagogiczny\u201d to tylko niekt\u00f3re prace Franciszka Starowieyskiego. Rozpoczyna te\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Teatrem Dramatycznym, projektuje dla niego scenografie do kilku spektakli, w tym do \u201eCzerwonej magii\u201d, \u201eKochanka. Lekkiego b\u00f3lu\u201d i \u201eAnio\u0142a wst\u0119puj\u0105cego do Babilonu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Eksperymentuje z form\u0105. Ci, kt\u00f3rzy zetkn\u0119li si\u0119 z rysunkami Starowieyskiego, m\u00f3wi\u0105, \u017ce jest mistrzem. On sam dodaje skromnie: \u201eOdk\u0105d pami\u0119tam, zawsze moim j\u0119zykiem by\u0142 rysunek. Najlepiej wyra\u017ca\u0142 moje my\u015bli\u201d. Prace nasyca humorem, makabr\u0105, grotesk\u0105, motywem \u015bmierci. Przyznaje, \u017ce lubi si\u0119 ba\u0107. Kocha surrealist\u00f3w, zw\u0142aszcza Salvadora Dalego, fantastyk\u0119 i kaligrafi\u0119. Starowieyski wspaniale \u0142\u0105czy ze sob\u0105 rubensowskie kszta\u0142ty postaci, wyszukane formy z ich intelektualnym przes\u0142aniem.<\/p>\n\n\n\n

Lubi szokowa\u0107, czego najlepszym dowodem jest datowanie od 1970 roku obraz\u00f3w trzy wieki wstecz. Znawca XVII \u2013 wiecznej sztuki wyja\u015bnia: \u201eJa \u017cyj\u0119 w tamtych czasach, a reszta \u2013 to, co p\u00f3\u017aniej si\u0119 zdarzy\u0142o, a\u017c do pozornego dzi\u015b \u2013 jest tylko kwesti\u0105 wyobra\u017ani\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Rok 1962 przynosi Starowieyskiemu prze\u0142om. \u201eFranek V\u201d, p\u0142\u00f3tno ukazuj\u0105ce fasad\u0119 XIX \u2013 wiecznego banku przechodz\u0105cego w czaszk\u0119 to ju\u017c dojrza\u0142y styl Starowieyskiego, kt\u00f3ry b\u0119dzie rozwija\u0142 przez kolejne dekady.<\/p>\n\n\n\n

Do ukochanych motyw\u00f3w artysta wraca wielokrotnie, pracuj\u0105c nad \u201eMatk\u0105 Courage\u201d lub \u201eKo\u0144cem Europy\u201d. Obrazy, podobnie jak plakaty wzbudzaj\u0105 skrajne emocje \u2013 od zachwytu poprzez niezadowolenie a\u017c do zniesmaczenia. Nie zawsze Starowieyski zgadza si\u0119 z odbiorem swojej sztuki, twierdzi, \u017ce widzowie przypisuj\u0105 jej zbyt wiele okrucie\u0144stwa. \u201eWidz oczekuje od tw\u00f3rcy, aby go zgorszy\u0142, obrazi\u0142 i zszokowa\u0142\u201d – t\u0142umaczy p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n

Emanuje tajemniczo\u015bci\u0105, w plakatach b\u0119d\u0105cych samoistnymi dzie\u0142ami sztuki, nazywanych przez artyst\u0119 \u201eFranciszek Starowieyski przedstawia…\u201d, \u0142\u0105czy ludzkie cia\u0142o z pejza\u017cem. Dopiero w latach 80. artysta przestaje traktowa\u0107 je przedmiotowo, zaczyna u\u017cywa\u0107 symboli.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy te\u017c Starowieyski inauguruje dzia\u0142alno\u015b\u0107 Teatru Rysowania. Pomys\u0142 na nietypowy plener w \u015awidwinie rodzi si\u0119 u Franciszka przypadkowo, a za bezpo\u015bredni\u0105 inspiracj\u0119 warsztat\u00f3w artysta uwa\u017ca \u201ePracowni\u0119 malarza\u201d Couberta.<\/p>\n\n\n\n

W ramach Teatru Rysowania Starowieyski nie tylko rozpoczyna tworzenie nowych kompozycji od wykre\u015blenia ko\u0142a bez u\u017cycia cyrkla, ale i rozmawia z modelkami, publiczno\u015bci\u0105, co jest w tamtym czasie ewenementem. <\/p>\n\n\n\n

Rok p\u00f3\u017aniej powstaje takich teatr\u00f3w dwadzie\u015bcia osiem. Na trzech gigantycznych p\u0142\u00f3tnach Starowieyski maluje sk\u0142\u0119bione ludzkie i zwierz\u0119ce cia\u0142a, surrealistyczne wizje. Maluje obiema r\u0119kami, nie zapominaj\u0105c o anatomii modeli. Jednak najwa\u017cniejsze s\u0105 dla malarza reakcje publiczno\u015bci. Mawia: \u201e (\u2026) Pragn\u0119 uzyska\u0107 trzeci wymiar przez duchowy nastr\u00f3j moich obraz\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Maluje du\u017co, cho\u0107 najch\u0119tniej obrazy ma\u0142oformatowe. Najwi\u0119ksze p\u0142\u00f3tno Starowieyski tworzy w 1986 roku na Biennale w Wenecji. \u201ePielgrzymka do \u015bwi\u0119tego p\u00f3\u0142konia\u201d szokuje nie tylko wymiarami (24×4 metry), ale i tytu\u0142em. Czasem na jego p\u0142\u00f3tnach pojawiaj\u0105 si\u0119 ci\u0105gi cyfr, kt\u00f3re dla malarza s\u0105 niczym innym jak kwot\u0105 jak\u0105 zap\u0142aci\u0142 za antyki.<\/p>\n\n\n\n

Dwana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej Starowieyski staje si\u0119 autorem kolejnego skandalu. Na zam\u00f3wienie polskiego przedstawicielstwa rz\u0105du w Brukseli, maluje obraz \u201eDivina Polonia rapta per Europa profana\u201d, gdzie centraln\u0105 postaci\u0105 jest naga kobieta o rubensowskich kszta\u0142tach wci\u0105gana na byka przez Europ\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W czerwcu 2006 roku w Poznaniu Starowieyski po raz kolejny tworzy kompozycje w ramach za\u0142o\u017conego przez siebie Teatru Rysowania. Tym razem artysta bierze na warsztat wydarzenia z Pozna\u0144skiego Czerwca 1956 roku, a gotowa kompozycja na czele z Nike, oficerami Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa i wielk\u0105 czerwon\u0105 komunistyczn\u0105 gwiazd\u0105 trafia do muzeum Zak\u0142ad\u00f3w im. H. Cegielskiego.<\/p>\n\n\n\n

W tym samym czasie ma miejsce inne wa\u017cne wydarzenie. W wilanowskim Muzeum Plakatu odbywa si\u0119 premiera \u201eAbsolutu Starowieyskiego\u201d. Obok wybranych przez samego malarza 220 prac, Franciszek pokazuje te\u017c szkice, rysunki i przedmioty codziennego u\u017cytku.<\/p>\n\n\n\n

Franciszek Starowieyski, artysta, kt\u00f3ry wystawia\u0142 swoje prace m.in. w warszawskim Arsenale, Kordegardzie, Nowym Jorku i Pary\u017cu, zmar\u0142 23 lutego 2009 roku w Warszawie. <\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Napi\u00f3rkowska: \u201eFranciszek Starowieyski powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce sztuk\u0105 s\u0105 momenty skupienia, reszta to rzemios\u0142o. W moich spotkaniach z obrazami Starowieyskiego zawsze wpadam w os\u0142upienie\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Franciszek Starowieyski urodzi\u0142 si\u0119 8 lipca 1930 roku w niewielkiej miejscowo\u015bci Bratk\u00f3wka blisko Krosna. D\u0142ugo zastanawia si\u0119 nad wyborem studi\u00f3w. Marzy by zosta\u0107 konstruktorem, jednak wydarzenie z dzieci\u0144stwa, w kt\u00f3rym u\u017cywa brzydkiego s\u0142owa i dotkliwa kara od ojca, zmieniaj\u0105 te zapatrywania. Ju\u017c nie ma odwrotu. Tym bardziej gdy w wieku o\u015bmiu lat zaczyna tworzy\u0107 samodzielne…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":4084,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[2120,2087,475,2112,2098,2131,2126,1539,1587,1590,2079,2117,2111,1523,1682,2105,2096,2130,2093,2114,2084,29,2088,2094,1094,2073,2071,2104,906,1952,1579,2076,2074,539,2123,2097,2107,2103,2127,1592,2078,2082,2101,1054,1574,2115,2106,1978,1719,1668,2125,155,80,2108,2129,2089,513,2116,1638,2095,2109,2090,1717,2075,2122,2110,2085,2077,2100,2099,147,2092,1068,2102,2083,2072,2113,70,1504,2091,2086,2119,345,2121,987,1075,2081,2080,2124,2118],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4083"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4083"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4083\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4085,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4083\/revisions\/4085"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4084"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}