{"id":4006,"date":"2020-09-10T12:28:37","date_gmt":"2020-09-10T10:28:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/?p=4006"},"modified":"2022-02-22T14:45:42","modified_gmt":"2022-02-22T12:45:42","slug":"jerzy-duda-gracz-mistrz-groteski-i-ironii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/jerzy-duda-gracz-mistrz-groteski-i-ironii\/","title":{"rendered":"Jerzy Duda \u2013 Gracz. Mistrz groteski i ironii"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-gallery aligncenter columns-1 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"619\" src=\"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096.jpg\" alt=\"\" data-id=\"4007\" data-full-url=\"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096.jpg\" data-link=\"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/?attachment_id=4007\" class=\"wp-image-4007\" srcset=\"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096.jpg 620w, https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096-300x300.jpg 300w, https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096-200x200.jpg 200w, https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096-130x130.jpg 130w, https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096-67x67.jpg 67w, https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096-40x40.jpg 40w, https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Brzegi_Wiosna_3_rok_1982_jdud31_201096-184x184.jpg 184w\" sizes=\"(max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><figcaption class=\"blocks-gallery-caption\">Jerzy Duda &#8211; Gracz, &#8222;Brzegi &#8211; Wiosna 3&#8221;, 1982 r., olej na p\u0142ycie, 17,5 x17,5 cm, galeria Touch of Art<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Jerzy Duda \u2013 Gracz urodzi\u0142 si\u0119 20 marca 1941 roku w Cz\u0119stochowie. Uko\u0144czy\u0142 studia z zakresu grafiki w katowickiej filii ASP w Krakowie, gdzie w po\u0142owie lat 70. zacz\u0105\u0142 tak\u017ce wyk\u0142ada\u0107. Uczy\u0142 m\u0142odych adept\u00f3w sztuki malarskiej tworzenia realistycznych, ba\u015bniowych postaci: \u201eMalowanie obraz\u00f3w mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 (poza artystyczn\u0105 oczywi\u015bcie) funkcj\u0119 ideow\u0105, spo\u0142eczn\u0105, dydaktyczn\u0105 etc., kt\u00f3rej rezultaty daj\u0105 wizualne wyobra\u017cenie czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c malarskiego rozwi\u0105zywania p\u0142aszczyzny. Musi by\u0107 tylko spe\u0142niony ten podstawowy warunek, \u017ce ma si\u0119 co\u015b swojego i istotnego do powiedzenia, wtedy z pewno\u015bci\u0105 formalne rozstrzygni\u0119cie nie tylko si\u0119 znajdzie, ale mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce b\u0119dzie rozstrzygni\u0119ciem formalnie nowym\u201d. <\/p>\n\n\n\n<p>Ponownie wr\u00f3ci\u0142 na uczelni\u0119 w 1992 roku w Warszawie, gdzie nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z nieistniej\u0105c\u0105 dzi\u015b Europejsk\u0105 Akademi\u0105 Sztuki za\u0142o\u017con\u0105 przez Antoniego Fa\u0142ata. W swoich obrazach Jerzy Duda \u2013 Gracz komentowa\u0142 spo\u0142eczno \u2013 polityczn\u0105 polsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, wspominaj\u0105c w jednym z wywiad\u00f3w: \u201eJestem chory na Polsk\u0119\u201d. Potwierdzi\u0142a to c\u00f3rka artysty, Agata Duda \u2013 Gracz: \u201eBy\u0142 uzale\u017cniony od wszystkiego co polskie, od literatury polskiej, malarstwa, pejza\u017cu. \u017by\u0142 przemianami polityczno \u2013 ustrojowymi zachodz\u0105cymi w naszym kraju\u201d. P\u0142\u00f3tna Dudy &#8211; Gracza posiada\u0142y zaw\u0119\u017con\u0105 kolorystyk\u0119, inspirowan\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Witolda Wojtkiewicza, innych m\u0142odopolskich artyst\u00f3w, XVII &#8211; wiecznego niderlandzkiego malarstwa, jak i wsp\u00f3\u0142czesnych ruch\u00f3w, tj. kapizm czy Grupa Janowska. Jerzy Duda &#8211; Gracz tworzy\u0142 tak\u017ce grafiki, linoryty, drzeworyty w duchu niemieckiej ekspresjonistycznej grupy Die Br\u0171cke, oraz liczne autoportrety nawi\u0105zuj\u0105ce do dzie\u0142 Rembrandta, Caravaggia i Rubensa. P\u0142\u00f3tna Dudy \u2013 Gracza zyska\u0142y wielu zwolennik\u00f3w m.in. krytyka sztuki, redaktora \u201eSzpilek\u201d i \u201eWiadomo\u015bci Kulturalnych\u201d Krzysztofa Teodora Toeplitza, jednak sam malarz nie lubi\u0142 rozstawa\u0107 si\u0119 ze swoimi dzie\u0142ami. Wielkim, nie do ko\u0144ca spe\u0142nionym marzeniem Dudy \u2013 Gracza by\u0142a praca w teatrze: \u201eMarzy mi si\u0119 \u2013 i to jest chyba jedyne marzenie mojego \u017cycia \u2013 praca w teatrze\u201d. Plan zrealizowa\u0142 po\u015brednio tworz\u0105c scenografi\u0119 do przedstawienia c\u00f3rki \u201eKaligula\u201d w krakowskim Teatrze im. Juliusza S\u0142owackiego. Jerzy Duda \u2013 Gracz pocz\u0105tkowo wy\u015bmiewa\u0142 ni\u017csze klasy spo\u0142eczne, dopiero z czasem zacz\u0105\u0142 je idealizowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n<p>W latach 70. stworzy\u0142 s\u0142ynny cykl \u201eTryptyk polski\u201d inspirowany \u201e\u015aniadaniem na trawie\u201d Maneta, tycjanowsk\u0105 \u201eWenus\u201d i \u201eProletarczykami\u201d Felicjana Szcz\u0119snego Kowarskiego. To w\u0142a\u015bnie wtedy Jerzy Duda \u2013 Gracz stworzy\u0142 jedn\u0105 z pierwszych litografii sakralnych. \u201eDroga krzy\u017cowa\u201d nie spotka\u0142a si\u0119 ze zbyt ciep\u0142ym przyj\u0119ciem w\u015br\u00f3d zakonnik\u00f3w. Nie zra\u017caj\u0105c si\u0119 niezbyt pochlebn\u0105 opini\u0105 Duda \u2013 Gracz w latach 80. i 90. XX wieku nadal tworzy\u0142 prace o tematyce religijnej. Ho\u0142ubiony przez w\u0142adz\u0119 otrzyma\u0142 pozwolenie na wzi\u0119cie udzia\u0142u w Biennale w Wenecji. Duda \u2013 Gracz zosta\u0142 mocno skrytykowany przez opini\u0119 publiczn\u0105 gdy zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 nowy Zwi\u0105zek Polskich Malarzy i Grafik\u00f3w, zast\u0105piony przez Zwi\u0105zek Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w. Nie przejmuj\u0105c si\u0119 krytyk\u0105, kt\u00f3r\u0105 ob\u015bmia\u0142 stworzy\u0142 w 1982 roku kolejn\u0105 prac\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eOra et colabora\u201d. <\/p>\n\n\n\n<p>Coraz bardziej zm\u0119czony m\u00f3wieniem o przemianach politycznych Jerzy Duda &#8211; Gracz namalowa\u0142 ostatnie p\u0142\u00f3tno \u201eI co dalej, najmilsza, moja jedyna?\u201d, powracaj\u0105c tym samym do przedstawienia \u017cycia na prowincji. Jak wybiera\u0142 tematy swoich kolejnych p\u0142\u00f3cien? \u201eMaluj\u0119 to, co mi w duszy gra; im bardziej cz\u0142owiek pierniczeje, tym lepiej wie, \u017ce odchodzi, a z nim ca\u0142y ten \u015bwiat. Z up\u0142ywem czasu rodzi si\u0119 czu\u0142o\u015b\u0107 i t\u0119sknota za tym, co bezpowrotne\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Artysta zosta\u0142 nagrodzony szeregiem nagr\u00f3d, w tym Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi oraz Krzy\u017cem Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, a jego prace na czele z \u201eObrazami Jurajskimi\u201d, \u201ePejza\u017cami Polskimi\u201d, \u201eObrazami Prowinocjonalno &#8211; Gminnymi\u201d, \u201eMotywami, Ta\u0144cami, Dialogami Polskimi\u201d prezentowano m.in. w Katowicach, Toruniu, Zamo\u015bciu, Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim i Pa\u0142acu Prezydenckim. <\/p>\n\n\n\n<p>W 2000 roku malarz zdecydowa\u0142 si\u0119 odwiedzi\u0107 Cz\u0119stochow\u0119. Rozpocz\u0105\u0142 prace nad kolejnym, najbardziej monumentalnym cyklem pokazywanym w klasztorze. Cykl \u201eGolgota Jasnog\u00f3rska\u201d z\u0142o\u017cony z serii 18 obraz\u00f3w artysta wzbogaci\u0142 o cztery dodatkowe nie opisane w Biblii kompozycje: \u201eZmartwychwstanie\u201d, \u201e\u015aw. Tomasza\u201d, \u201eGalile\u0119\u201d oraz \u201eWniebowst\u0105pienie\u201d. Jednak najwi\u0119ksza s\u0142awa Jerzemu Dudzie \u2013 Graczowi przypad\u0142a gdy namalowa\u0142 nieuko\u0144czony do dzi\u015b cykl p\u0142\u00f3cien \u201eChopinowi\u201d inspirowany tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Fryderyka Chopina. W serii znalaz\u0142o si\u0119 300 dzie\u0142. Malarz zmar\u0142 nagle w trakcie pracy 5 listopada 2004 roku, pozostawiaj\u0105c po sobie wiele niezr\u00f3wnanych, niemo\u017cliwych do podrobienia dzie\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>Obrazy Jerzego Dudy &#8211; Gracza o groteskowo &#8211; realistycznym charakterze przywodzi\u0142y na my\u015bl inny, nieznany do ko\u0144ca \u015bwiat. Sam malarz w trakcie jednej ze swoich wystaw przyzna\u0142, \u017ce wi\u0119cej w nim snu i skojarze\u0144 z dzieci\u0144stwa ni\u017c ekspresjonizmu: \u201eW ostatnich latach ledwo naszkicuj\u0119 obraz, gdy tylko pojawi si\u0119 i odrobin\u0119 zmaterializuje jego idea &#8211; ko\u0144cz\u0119 prac\u0119, bo zale\u017cy mi, \u017ceby wygl\u0105da\u0142 jak duch, jak cie\u0144, jak szept\u201d. W\u0142a\u015bnie dlatego bywa nazywany mistrzem ironii i groteski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jerzy Duda \u2013 Gracz urodzi\u0142 si\u0119 20 marca 1941 roku w Cz\u0119stochowie. Uko\u0144czy\u0142 studia z zakresu grafiki w katowickiej filii ASP w Krakowie, gdzie w po\u0142owie lat 70. zacz\u0105\u0142 tak\u017ce wyk\u0142ada\u0107. Uczy\u0142 m\u0142odych adept\u00f3w sztuki malarskiej tworzenia realistycznych, ba\u015bniowych postaci: \u201eMalowanie obraz\u00f3w mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 (poza artystyczn\u0105 oczywi\u015bcie) funkcj\u0119 ideow\u0105, spo\u0142eczn\u0105, dydaktyczn\u0105 etc., kt\u00f3rej rezultaty daj\u0105&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":4007,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[1577,1593,1581,1607,1584,1588,1603,1585,1600,1605,1606,1604,1539,1587,1590,938,1586,1575,1596,1573,1579,1597,765,1572,1598,1592,1583,1594,1602,1574,1599,1580,1578,1589,224,935,1595,1576,1582,1608,503,1591,1610],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4006"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4006"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4006\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4592,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4006\/revisions\/4592"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4007"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.touchofart.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}